استاد نصرالله زرین پنجه ( ۱۲۸۵ – ۱۳۶۰ ش ) از بزرگان موسیقی ایران ، آهنگساز و نوازنده نامدار ساز تار در سال ۱۲۸۵ در تهران متولد شد و از همان کودکى با موسیقى مانوس شد و خود با آن انس گرفت.
نصراللَّه زرین پنجه بسیار جوان بود که در خود ذوق به موسیقى را احساس کرد . وی که تنها ۱۳ سال داشت با دلى سرشار از این علاقه به نزد میرزا ربیع برادر درویش خان رفت و شاگردى او را به جان و دل پذیرفت.
میرزا ربیع همین که نصراللَّه را جوان مستعدى یافت با شوقى مطبوع تعلیم او را برعهده گرفت و نصراللَّه را با رموز موسیقى آشنا ساخت.
نصراللَّه همین که محضر استاد را براى درک نکات برجسته موسیقى آماده یافت شب و روز به کار آموختن پرداخت و دیرى نگذشت که در این راه به جایگاهی رسید.
زرین پنجه سپس به خدمت موزیک نظام درآمد. روزی تار می زد که حسین هنگ آفرین صدای سازش را شنید و ذوق او را پسندید و به شاگردی خود پذیرفت. بعد ها از خدمت موزیک نظام استعفا داد و فرصتی یافت تا هنر خویش را تکمیل کند.
مجموع رهنمون های هنگ آفرین برای زرین پنجه باعث شد تا نصرالله پیشرفت و ترقی در حرفه موسیقی خود را منوط به استعفا از موزیک نظام بداند. او پس از استعفا مدتی را به کسوت شاگردی در محضر اساتیدی چون مرتضی نی داوود و علی اکبر شهنازی در آمد.
اما نقطه عطف زندگی هنری استاد زرین پنجه را میتوان در آشنایی او با موسی معروفی دانست. نصرالله زرین پنجه نخستین کسی بود که توانست ردیف سخت و پیچیده موسی خان را به طور کامل بنوازد. او ردیف موسی خان را نواخت و روح الله خالقی آن را تفسیر نمود ، که این امر هنوز در نزد اهالی موسیقی بسیار کاربردی و با ارزش می باشد.
هر چند نصرالله زرین پنجه در ذات خود دنیایی از هنر داشت ، ولی چندان وابسته به آن نبود. به طوری که تنها ۲۸ سال داشت که به صورت کامل قید موسیقی را از سر زده و به امور اداری در وزارت دارایی مشغول به کار شد.
هفت سال بعد و پس ازشنیدن بازگشت کنلل وزیری به هنرستان موسیقی ، او نیز مجدد به این عرصه بازگشت و این بار نزد یکی از شاگردان درویش خان ، حسین سنجری به تکمیل آموخته های خود در یادگیری تار پرداخت.
سازهای تخصصی
نصرالله زرین پنجه به جز ساز تار، در نواختن ساز های سه تار ، بربط و ترومپت نیز مهارت داشت ؛ اما این ساز تار بود که او را ملقب به زرین پنجه نمود.
او از سال ۱۳۳۲ در رادیو به کار نوازندگی پرداخت و با ارکستر های مختلفی کار کرد و مدتی هم رهبری ارکستر شماره یک رادیو را به عهده داشت و در هنرستان موسیقی ملی هم آموزگار تار و سه تار بود.
زرین پنجه بنیان گذار موسیقی علمی در ایران بود و نیم قرن پیش خدمات ارزنده ای را در عرصه موسیقی به جامعه هنری ایران عرضه کرد. وی در برنامه های ساز و سخن که به ابتکار روح الله خالقی تدوین می شد نیز همکاری داشت.
تمرین های که ساخته برای هنرجویان بسیار مفید است. این تمرین ها شامل ابوعطا ، بیات ترک ، چهارگاه و بیات اصفهان است که در کتاب سوم تار و سه تار هنرستان به کوشش حسین علیزاده به چاپ رسیده اند. وی حدود ۵۰ آهنگ ساخته و آموزگار موسیقی در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران بود.
از او چند صفحه توسط شرکت انگلیسی به عنوان « تار یحیی خان » ضبط شد که بیانگر مهارت ، چابکی سریع دست و پنجه ، قدرت ، قابلیت و لطافت او در نوازندگی تار می باشد که زیباترین آن ها پیش درآمد اصفهان از ساخته های مرتضی نی داود ، با آواز پروانه و نی مهدی نوائی می باشد.
آثار ضبط شده
ازسایر آثار ضبط شده استاد زرین پنجه می توان تصنیف سه گاه با شعر ملک الشعراء بهار و آواز ناهید نیکبخت ؛ تصنیف بیات ترک با شعر ملک الشعراء بهارو آهنگ شکرالله قهرمانی ؛ ماهور تصنیف مرغ سحر ساخته مرتضی نی داود و شعر ملک الشعراء بهار و چند صفحه با آواز ایران الدوله را نام برد.
ثمره ازدواج وی دو دختر است که از او به یادگار مانده به نام های مهین زرین پنجه و شهین زرین پنجه ، که مهین پیانو و شهین ویولن می نوازند و هر دو از فارغ التحصیلان هنرستان موسیقی ملی می باشند.
وفات
استاد نصرالله زرین پنجه در ۲۵ آذر ماه ۱۳۶۰ و در سن ۷۵ سالگی، دار فانی را وداع گفت.
یادش گرامی …
