مرتضی نی داوود ( ۱۲۷۹ – ۱۳۶۹ ش ) از نوازندگان مشهور سه تار ایران است.
مرتضی نی داوود در سال ۱۲۷۹ در خانواده ای یهودی در محله یهودی نشین شهر اصفهان به دنیا آمد ، ولی در سن ۳ سالگی به همراه خانواده اش به تهران رفت و در آنجا ساکن شد. در برخی منابع محل تولد او اصفهان و در دانشنامه ایرانیکا تهران ذکر شده است. در کودکی استعداد موسیقی وی آشکار شد و پدرش « بالا خان » که خود اهل موسیقی بوده و با تار و تنبک آشنایی داشت ، او را نزد « رمضان ذوالفقاری » ( از شاگردان آقا حسینقلی ) برد. مرتضی خان به مدت هفت ماه تحت تعلیم رمضان ذوالفقاری قرار گرفت و سپس نزد آقا حسینقلی رفت و به مدت دو سال و نیم نیز از آموزش های این استاد بهره جست.
وی بعد از آقا حسینقلی ، نزد شاگرد برجسته او درویش خان ردیف موسیقی و نواختن تار را آموخت و پس از سه سال موفق به دریافت نشان « تبرزین طلایی » ، که به شاگردان ممتاز داده می شد گردید.
از شاگردان مشهور مرتضی نی داوود ، فرهنگ شریف می باشد.
فعالیت ها هنری
نی داوود در اوایل ۱۳۰۴ اقدام به تأسیس کلاسی برای تدریس تار و ردیف موسیقی ایرانی نمود و اسم آن را به احترام استادش ، درویش نام گذاری کرد که پس از مرگ نا به هنگام استاد درویش خان ادامه آموزش شاگردان استادش را نیز در آنجا برعهده گرفت.
آشنایی او با قمرالملوک وزیری در یک محفل خصوصی منجر به کشف یکی از بزرگترین استعداد های آواز ایرانی می شود که در ادامه به همکاری آن دو انجامیده و قمر با آموختن از او بسیاری از ترانه های مشهور خود را اجرا کرد. بیشتر تصنیف ها و آواز های قمر از سال ۱۳۰۶ به بعد با تار مرتضی خان نی داوود همراه بوده است.
نی داوود پس از تأسیس رادیو مانند هنرمندان دیگری چون رضا محجوبی ، علی اکبر شهنازی ، حبیب سماعی ، ابوالحسن صبا و موسی معروفی ، به همکاری با رادیو پرداخت. او برای خوانندگان معروفی چون قمر الملوک وزیری ، ملوک ضرابی ، روح انگیز ، ادیب خوانساری ، جواد بدیع زاده و غلامحسین بنان تصنیف ساخته یا با آوازشان سه تار و تار نواخته است.
وی در سال ۱۳۴۸ اقدام به اجرا و ضبطِ حدود ۳۰۰ گوشه از ردیف موسیقی ایرانی نمود که توسط انتشارات ماهور چاپ و نشر یافته است.
پیش درآمد اصفهان اثر مرتضی نی داوود ، با تنظیم مرتضی حنانه موسیقی عنوان بندی مجموعه تلویزیونی هزاردستان ساخته علی حاتمی می باشد. همچنین این قطعه با تنظیم فریدون شهبازیان روی شعری سروده فریدون مشیری و با صدای علیرضا افتخاری اجرای با کلام نیز داشته است.
مرتضی نی داوود ، سال ها در خیابان منوچهری تهران مغازه لوازم خانگی داشت ، ولی بعد از حدود ۳۰ سال در سال ۱۳۵۵ تقریباً دو سال قبل از انقلاب اسلامی ایران به همراه فرزندانش به آمریکا مهاجرت کرد و در شهر سن فرنسیسکو ساکن شد و تا آخر عمرش در آن شهر زندگی کرد.
استاد مرتضی نی داوود در ۲ مرداد سال ۱۳۶۹ به علت کهولت سن در سن نود سالگی در آمریکا درگذشت.
آثار هنری سه تار
- تصنیف مرغ سحر.
- تصنیف شاه من ، ماه من ( پیش درآمد اصفهان ).
- تصنیف مرغ حق.
- تصنیف آتش دل.
- تصنیف خروسک دم نزن وقت سحر نیست با صدای ملوک ضرابی.
- ترانه نازکی مثل گل با صدای شاهرخ.
- اجرای مفصل گوشه ها که توسط مؤسسهٔ ماهور منتشر شده است.
